به گزارش سلامت نیوز به نقل از هفت صبح، شیشه کوچک قهوه‌ای، گوشه میز آرام گرفته است. در آن بی‌صدا باز و بسته می‌شود. درست مثل هزاران شیشه مشابه که هر صبح از کیف، کشو یا کابینت خانه‌ها بیرون می‌آیند. حضورشان آن‌قدر عادی شده که کمتر کسی مکث می‌کند و به قصه‌هایی فکر می‌کند که پشت این بطری‌های کوچک پنهان مانده‌اند. بطری کوچکی که اینبار داخلش دارویی خاص است. شربت متادونی که قرار است برای ترک اعتیاد مصرف شود.

دارویی که سال‌هاست یکی از اصلی‌ترین ابزارهای درمان اعتیاد در ایران به شمار می‌رود. دارویی که قرار بود راهی برای رهایی از وابستگی باشد، اما حالا در کنار نقش درمانی‌اش، پرسش‌ها و ابهامات زیادی درباره مصرف طولانی‌مدت، خطرات آن بر سلامت انسان، وابستگی، بازار غیرقانونی و نظارت بر توزیع آن را  مطرح کرده است.

‌ دارویی برای کاهش آسیب

متادون داروی تازه‌ای نیست. این دارو دهه‌ها پیش برای درمان وابستگی به مواد افیونی وارد نظام درمانی جهان شد و هدف از تجویز آن، کاهش علائم خماری، کم کردن میل به مصرف مواد و دور نگه داشتن بیمار از مصرف موادی مانند هروئین و تریاک بود. به همین دلیل، متادون به‌عنوان درمان نگه دارنده شناخته می‌شود. روشی که در آن بیمار زیر نظر پزشک، دوز مشخصی از دارو را دریافت می‌کند تا روند درمان با ثبات بیشتری ادامه پیدا کند. 

در ایران نیز از اوایل دهه ۱۳۸۰ و هم‌زمان با اجرای برنامه‌های کاهش آسیب، متادون به یکی از اصلی‌ترین داروهای درمان اعتیاد تبدیل شد. ماده‌ای که قرار بود مصرف آن باعث شود تا فرد کم کم مصرف سایر موادمخدر را کنار بگذارد. مسئولان حوزه درمان اعتیاد معتقد بودند این روش می‌تواند آسیب‌های ناشی از مصرف مواد، به‌ویژه مصرف تزریقی را کاهش دهد و احتمال بازگشت بیماران به مصرف مواد پرخطر را کمتر کند.

حالا با وجود گذشت بیش از دو دهه، متادون همچنان یکی از پرکاربردترین داروهای درمان اعتیاد در ایران است و توزیع آن از طریق مراکز مجاز درمان اعتیاد انجام می‌شود. طی سال‌های اخیر نیز وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو بارها بر ساماندهی و نظارت بیشتر بر توزیع این دارو و جلوگیری از نشت آن به بازار غیرقانونی تاکید کرده‌اند چرا که متادون خود یک ماده محرک و اعتیادآور ضعیف است و گروهی از مردم به دلایل مختلف از آن برای ریلکس شدن یا دور شدن از افکار مشوش و آشفته و چالش‌های زندگی استفاده می‌کنند.  

دارویی که سلامت را به خطر می‌اندازد

با این وجود باید به این نکته هم توجه کرد که متادون تنها بر وابستگی به مواد مخدر اثر نمی‌گذارد. مصرف این دارو می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. از عوارض شناخته‌شده آن، اختلال در ریتم طبیعی قلب، کاهش ضربان قلب و افت فشار خون است. عوارضی که در برخی افراد نیازمند مراقبت پزشکی است.این دارو همچنین روی سیستم عصبی مرکزی اثر می‌گذارد و می‌تواند باعث خواب‌آلودگی، گیجی، کاهش هوشیاری و کند شدن واکنش‌های فرد شود. در مصرف بیش از حد نیز خطر سرکوب تنفس وجود دارد.

اتفاقی که به‌ویژه در کودکان می‌تواند بسیار خطرناک و حتی مرگبار باشد. متادون بر دستگاه گوارش نیز بی‌تاثیر نیست. کاهش حرکات طبیعی روده، یبوست مزمن و شدید از شایع‌ترین عوارض آن است و در موارد طولانی‌مدت، این وضعیت حتی می‌تواند به انسداد روده و نیاز به جراحی منجر شود. مصرف طولانی‌مدت متادون همچنین ممکن است با کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ در مردان، بی‌نظمی قاعدگی در زنان و افزایش خطر پوکی استخوان همراه باشد.  مواردی که هر کدام شاید به تنهایی بتواند برای ممنوعیت مصرف متادون کافی باشد!

فکر می‌کردم متادون نجاتم می‌دهد

همانطور که گفته شد قرار بود متادون، پایان یک وابستگی باشد اما برای بعضی‌ها، آغاز وابستگی دیگری شد. علی، یکی از مصرف‌کنندگان سابق متادون، در گفت‌وگو با «هفت‌صبح» از تجربه‌ای می‌گوید که به اعتقاد خودش، او را از یک وابستگی به وابستگی دیگری کشاند.او سال‌ها مصرف‌کننده تریاک و شیره بود. دو بار هم ترک کرده بود اما هر بار دوباره به مصرف مواد برگشته بود. بعد از آخرین بار، به توصیه اطرافیان سراغ درمان با متادون رفت و در یکی از مراکز درمان اعتیاد، برایش دوز مشخصی تجویز شد. تصورش این بود که متادون می‌تواند جایگزین مواد مخدر شود و راهی برای رسیدن به پاکی باشد. اما همه‌چیز آن‌طور که انتظار داشت پیش نرفت. مدتی بعد، در کنار متادون و به خاطر آنکه نوعی وابستگی جدید و ناشناخته برایش به وجود آمده بود، کم کم تمایل به مصرف شیشه هم پیدا کرد!

اتفاقی که به گفته خودش، زندگی‌اش را بیش از گذشته تحت تاثیر قرار داد.حالا حدود ۱۱ سال از ترک متادون او می‌گذرد، اما هنوز سختی روزهای قطع مصرف را فراموش نکرده است. او می‌گوید که خماری متادون را با هیچ‌کدام از موادی که قبل از آن مصرف کرده بودم، قابل مقایسه نمی‌دانم. حدود ۱۴ شب نخوابیدم. تمام استخوان‌هایم درد می‌کرد و عوارضش واقعاً وحشتناک بود. او معتقد است که مصرف مداوم متادون آسیب‌های جدی به بدن وارد می‌کند و زندگی مصرف‌کننده را تحت تاثیر قرار می‌دهد. همچنین باور دارد بسیاری از مصرف‌کنندگان متادون، هم‌زمان به سراغ مواد محرک هم می‌روند و به همین دلیل، متادون برای عده‌ای نه پایان اعتیاد، بلکه آغاز وابستگی تازه‌ای است.